باشد كه نفع دهد ، بنا بر تعديل مزاج فصل و بعيد بودن از ايجاب غليان در اخلاط ، چه ، از آن كه اكثر فواكه بالقوه رطب‌اند و مزاج اين فصل يابس است انتفاع پديد آيد . و به واسطهء آن كه رطوبت زائد از آنها خشك شده ، غليان اخلاط نيز نمىنمايند . و امر به استفراغ در اوائل آن ، جهت تقليل مواد است و چيره شدن طبيعت . اما تنقيه به قى در اين فصل ممنوع است بهر آن كه حمّى مىآرد به سبب آن كه قى از قوت حركت به هيجان مىآرد اخلاط را كه در عروق است و اخلاط مذكور از آنجا مندفع نمىتواند شد ، بهر آن كه قوت قى كفايت نمىكند در اخراج آنها . و ظاهر است كه هر گاه مواد به حركت آيد و برنيايد و حرارت در عادت فصل به معاونت او باشد لا محاله تپ پديد آيد ، پس اولى تنقيه در اين فصل فصد است يا اسهال به مسهلات غير قويّه . و ايضا بدانند بسيار كسان باشند كه اوشان را در اين فصل حركت به تنقيه ندادن و به ساكن داشتن اولىتر باشد و اينها كسانىاند كه اخلاط فاسده در ابدان اينها غالب‌تر بود و مائل به غلظ باشد و هواى فصل در تحريك آن اقتدار نيابد ، پس هر گاه به تنقيه حركت يابند و اخراج همهء آن خود متعذّر ، بالضرور با اخلاط صالحه مختلط شده آن را نيز فاسد مىسازند . و رداءت هوا و ضعف قُوى چون معين در آن است ، امراض مناسبهء فصل مذكور پيدا مىآيند . بالجمله اگر در چنين ابدان ، نظر به اين كه مبادا مادهء فاسد مستكِنِّه ، به معاضدت فصل رديه ، فساد قويّه دفعةً احداث كند ، تنقيه واجب آيد ، فصد اولى از اسهال باشد ، بهر آن كه ادويه مسهله شديد التحريك‌اند مر اخلاط را و مع ذلك گاه باشد كه مسهل ماده بجنباند و برنيارد و بدان سبب مزيد شر گردد ، به خلاف فصد كه چنين نباشد ، اما قى به غايت منهى است لما ذكر . فائده [ امر به تناول مرطِّبات و اغتسال و شرب شراب در خريف ] امر به تناول مرطِّبات در اين فصل ظاهر است كه براى تعديل يبوست وى است ، اما بايد كه اين مرطِّب مائل به سخونت بود ، تا به مزاج انسان موافق باشد و احداث حدَّت نكند و مع ذلك لازم است كه رطوبت وى مستعد به عفونت و باعث هيجان اخلاط نباشد ، لما ذكر في الفواكه . و اغتسال در اين فصل به جز ماء فاتر نشايد ، بهر آن كه آب بسيار گرم مجفِّف و مهيِّج مواد است و آب سرد مكثِّف مسام و كثافت مسام واجب مىكند جفاف را در اين فصول و منع مىنمايد تحلّل آن را و اين جمله بنا بر رداءت فصل مُحدِث امراض مىگردند . و شرب شراب در اين موسم بايد كه به افراط نباشد ، چه ، افراط آن اگرچه همه وقت ممنوع است ليكن در اينجا ممنوعتر است بنا بر ضعف قواى طبيعيه بايد كه ممزوج بود تا ترطيب بخشد و اصلاح يُبس فصل و كسر حدَّت اخلاط نمايد . انتباه [ نفع بارش باران در خريف ] خريف ، كه در آن باران بسيار بارد ، باعث امن شر او مىباشد ، بهر آن كه از باران ، يبوست هوا تعديل مىگردد و حدَّت اخلاط شكسته مىگردد . أما الشتاء ، فيجب الاحتراز فيه عن الفصد و القيء و يرخص الإسهال عند مساس الحاجة و يكثر فيه الغذاء اما سرما ، پس واجب است احتراز در آن از فصد و قى و رخصت داده مىشود اسهال را وقت بودن مادهء شديد و در اين اسهال نزد مساس